Muzaffer Şerif'e Armağan: Muzaffer Şerif'ten Muzafer Sherif'e

Sertan Batur-Ersin Aslıtürk (Derleyenler)

Muzaffer Şerif'in (Başoğlu) adı Türkiye'de daha çok, 1948'deki "Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Olayları" vesilesiyle geçer. "Komünistlik" karalamasıyla cadı avına maruz bırakılan ve üniversiteden uzaklaştırılan akademisyenlerden biridir. Şerif, bu olayın ardından Türkiye'den ayrılmıştır. Onun uluslararası sosyal psikoloji literatüründe saygın bir yer kaplayan ve artık Muzafer Sherif olarak anılan çehresi ise, Türkiye'de o kadar fazla bilinmiyor. Doğumunun yüzüncü yılında hazırlanan bu derleme, bu büyük bilim insanının sosyal psikolojiye yaptığı inşa edici katkıları gösteriyor. Bununla kalmıyor, onun kişiliğine ve Türkiye'nin bilimsel ve toplumsal-politik ortamıyla olan "problemine" de ışık tutuyor. Zira bu problem de onu ve eserini anlamanın bir parçasıdır. Ersin Aslıtürk, Sertan Batur, Frances Cherry, Mete Çetik, Ayfer Dost, Elif S. Durgel, Melek Göregenli, Çiğdem Kağıtçıbaşı, Hasan Ünal Nalbantoğlu, Meltem Narter, Franz Samelson, M. Brewster Smith, Ralph H. Turner, Joaquim Pires Valentim, Bilge Yağmurlu'nun katkılarıyla...

Sertan Batur-Ersin Aslıtürk (Derleyenler), Muzaffer Şerif'e Armağan: Muzaffer Şerif'ten Muzafer Sherif'e.
İletişim Yayınları, Ekim 2007, İstanbul, 262 Sayfa, 16,50 YTL, ISBN: 9789750505331

Histerik Bilinç

Saffet Murat Tura

Daha çok psikiyatr olarak tanıdığımız Tura'nın bir doğa olayı olarak insan bilincinin nasıl mümkün olduğu sorusunu, bilinçdışının gizemlerinden daha heyecan verici bulduğunu görüyoruz bu kitabında. Bilinç araştırmaları alanına Türkçeden yapılan son derece özgün bir katkı olan Histerik Bilinç'in temel sorusu şu: Hepimiz atomlardan oluşmuş maddi cisimler olduğumuz halde neden bir iç dünyamız, iç yaşantılarımız, bir "fenomenal bilincimiz" var? Neden "içi karanlık" biyolojik otomatlar değiliz? Buna bağlı olarak başka sorular geliyor: Duygular, düşünceler, hatta algılar gibi bilinç fenomenleri beynin fiziko-kimyasal esaslara dayalı nöral faaliyetlerini etkiliyor olabilir mi? Bilinç fiziksel etkiler yaratır mı? Yani bilinç, maddenin nasıl bir organizasyonundan kaynaklanır? "Özgür irade" diye bir şey var mı?

Bu sorulara nihai cevaplar bulmak yerine, onları bilimsel olarak düşünüp tartışılabilir sorunsallara dönüştürmeyi amaçlayan kitapta, histerinin bilincin gizemine giden yolun anahtarı olabileceği sezgisinden yola çıkılıyor. Tura, çeşitli vaka hikâyeleriyle örneklenen histeriden hareketle şu sorunun izi sürüyor: "Beyin fenomenal bir yaşantısı olmadan da bir anlamda örtük olarak görebiliyor ve bir yanıt davranışı oluşturabiliyorsa, biyolojik işlevsellik açısından fenomenal bilince ne gerek var?"

Psikiyatriden fizyolojiye, nörolojiden kuantum fiziğine uzanan geniş bir alanda düşünme cesaretini gösteren bu "deneysel felsefe" kitabındaki tecessüs ve heyecanın okurlarına da bulaşacağını düşünüyoruz.

(Tanıtım Yazısından)

Saffet Murat Tura, Histerik Bilinç.
Metis Yayınları, Nisan 2007, İstanbul, 240 Sayfa, 12,00 YTL, ISBN: 9789753426077

Marksizm, İnsan ve Toplum: Balibar, Sève, Althusser, Bourdieu

Taner Timur

Kişiliğimizi hangi öğeler belirliyor? İçinde bulunduğumuz toplumsal yapılar mı? Bireysel öznelliklerimiz mi? Yoksa her iki unsurun ortak etkisi mi? Kapitalizm nasıl bir insan tipine dayanıyor? Ve bu insan tipini yaratmak için bilim ve felsefeyi nasıl seferber ediyor? Psikoloji, antropoloji, psikanaliz ve nörobiyolojinin bu sürece katkıları nelerdir? Bu sorular son elli yılın felsefe ve insan bilimleri tartışmalarının en çekici başlıklarını oluşturuyorlar.

Bu sorulara belki de en ilginç yanıtlar insan faktörünü kapitalizm bağlamında eleştiren marksist düşünürlerden geldi. Ve bu kitap da insan ve toplum sorunsalına çok önemli katkılarda bulunan bazı düşünürleri tanıtıyor, onların ileri sürdükleri tezleri tartışıyor. E. Balibar ve marksist felsefe, L. Althusser ve psikanaliz, L. Sève'in Marx'a dayandırdığı kişilik kuramı ve P. Bourdieu'nün insanla toplumu, "habitus"le toplumsal "alan"ı birleştirme çabaları düşünürlerin temel eserlerine dayanılarak irdeleniyor. Ayrıca, Batı'da büyük tartışmalar yaratmış eserler ışığında, son dönemin yükselen disiplini nörobiyolojinin insan sorununa tek başına yanıt verip veremeyeceği sorgulanıyor.

İnsanın "öz"ü var mı, yok mu? Varsa bu "öz" nedir? İnsan toplumun bir yan ürünü mü? Yoksa önemli bir parçası mı? Ya da insan nöron bağlantıları dışında bir gerçeği olmayan bir sinir yumağı mı? Gerçekten insan nedir?...

Taner Timur, Marksizm, İnsan ve Toplum: Balibar, Sève, Althusser, Bourdieu.
Yordam Kitap, Mart 2007, İstanbul, 259 Sayfa, 14,00 YTL, ISBN: 978-9944-122-12

Psiko-Politik Yüzleşmeler

Murat Paker

Türkiye, derin bir çözülmenin yaşandığı, toplumsal bağların aşındığı dönemlerden geçiyor. Bu kitapta, Murat Paker’in daha önce Birikim dergisinde bu dönemlerdeki kimi gelişmelere dair yazılmış makaleleri biraraya getiriliyor. Paker, bu makalelerde Türkiye’nin ve ABD/İsrail’in her biri travmatik ve de oldukça netameli kimi meselelerini anlamak ve anlatmak için politik ve psikolojik analiz düzeylerini birbirlerini zenginleştirecek ve bütünleyecek tarzda birarada kullanıyor. Paker, politik analizlerini özgürlükçü sosyalist bir çerçeve üzerinden kurarken, psikolojik analizlerini de psikanaliz ve sosyal psikolojiyle beslenen bir çerçeveye ve de psikoterapist ve araştırmacı olarak elde ettiği mesleki/akademik tecrübelerine dayandırıyor.

Kitabın Türkiye bölümünde 1996’daki açlık grevleri, Körfez depremi, ‘Hayata Dönüş’ operasyonu ve 2000’deki açlık grevleri, AB sürecinde gerçekleştirilmeye çalışılan kimi reform çabalarıyla ilgili trajikomik gerilimler, Türkiye solunun halet-i ruhiyesi ve AB süreciyle gerilimli ilişkisi, işkence, egemen politik kültür, Türk-Ermeni meselesi ve 2005-2006 yıllarında yoğunlaşan linç girişimleri konu ediliyor. ABD/İsrail bölümünde ise ABD’deki 11 Eylül 2001 saldırıları, ABD-İsrail’in işgalci/yayılmacı politikaları, Irak’taki işkence vahşeti ve siyonizm/anti-semitizm yer alıyor.

Kitap, son on yılın kimi önemli olayları üzerinden psiko-politik bir panorama sunuyor; bu panorama boyunca Türkiye’de ve dünyada içinde bulunduğumuz çukurun ve çukurda var olma hallerimizin kimi boyutlarını irdeliyor. Çukuru tanımadan çukurdan çıkamayacağımız düşüncesiyle...

Murat Paker, Psiko-Politik Yüzleşmeler.
Birikim Yayınları, Ocak 2007, İstanbul, 275 Sayfa, 15,50 YTL, ISBN: 9789755160351